Nhóm III · AI vì sức khỏe con người

# Robert Desimone

AI & Health, Biology & Medicine · America 250 AI Pioneers #27

# HỒ SƠ NGHIÊN CỨU: ROBERT DESIMONE

Chủ đề khung: Nhóm III — AI & Sức khoẻ, Sinh học & Y học

## I. KHÁI QUÁT NHÂN THÂN

Robert Desimone là nhà thần kinh học người Mỹ, hiện đảm nhiệm chức Giám đốc McGovern Institute for Brain Research tại Massachusetts Institute of Technology (MIT) — vị trí ông giữ từ năm 2004/2005 đến nay. Đồng thời giữ Ghế Giáo sư Doris and Don Berkey về Thần kinh học tại Trường Khoa học Não bộ và Nhận thức (Brain and Cognitive Sciences), MIT.

Desimone là thành viên Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Mỹ (US National Academy of Sciences) và Viện Hàn lâm Nghệ thuật và Khoa học Mỹ (American Academy of Arts and Sciences). Được giới khoa học thần kinh quốc tế công nhận là kiến trúc sư của lý thuyết "biased competition" (cạnh tranh thiên lệch) trong cơ chế chú ý thị giác — lý thuyết này đã trở thành nền tảng khái niệm cho một nhánh quan trọng của kiến trúc AI hiện đại, bao gồm cơ chế attention trong các mô hình transformer.

Trước khi gia nhập MIT, Desimone giữ chức Giám đốc Nghiên cứu Nội trú (Director of Intramural Research) tại National Institute of Mental Health (NIMH) — National Institutes of Health (NIH) — Mỹ, giám sát toàn bộ chương trình nghiên cứu nội tại của NIMH.

## II. QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC / HOẠT ĐỘNG

Đầu sự nghiệp (1980s): Công trình đầu tiên về chú ý thị giác bắt đầu từ cuối thập niên 1980. Nghiên cứu đột phá về cơ chế thần kinh chi phối sự chú ý có chọn lọc trong vỏ não thị giác ngoài sọ (extrastriate visual cortex) — đặc biệt vùng V4 và vùng thái dương (temporal cortex).

NIMH — NIH (trước 2004): Phụ trách Giám đốc Nghiên cứu Nội trú, giám sát hàng trăm nhà nghiên cứu tại campus NIH, Bethesda, Maryland. Đây là vị trí lãnh đạo khoa học cấp cao nhất trong hệ thống NIMH.

2004/2005 — nay: MIT McGovern Institute for Brain Research: Được bổ nhiệm Giám đốc McGovern Institute — viện được sáng lập bởi Patrick Joseph McGovern và Lore Harp McGovern với ngân sách ban đầu 350 triệu USD. Desimone lãnh đạo hơn 20 nhóm nghiên cứu và khoảng 500 nhà nghiên cứu. Chiến lược của Desimone tập trung ba trụ cột: (1) khoa học hệ thống thần kinh (systems neuroscience), (2) công nghệ thần kinh học mới (novel neurotechnologies), (3) chuyển giao nghiên cứu cơ bản thành liệu pháp điều trị rối loạn não bộ.

2021: Nhận Giải Ralph W. Gerard Prize in Neuroscience của Society for Neuroscience (SfN) — giải thưởng danh giá nhất của SfN, trao cho nhà khoa học có "đóng góp xuất sắc cho ngành thần kinh học trong suốt sự nghiệp." Chia giải với Jon Kaas, Vanderbilt University. Giải trị giá 30.000 USD.

2025–2026: McGovern Institute tiếp tục là trung tâm nghiên cứu thần kinh học hàng đầu thế giới, với các dự án nổi bật: bản đồ não bộ toàn diện độ phân giải tế bào (International Brain Laboratory); chương trình Rare Brain Disorders Nexus (RareNet) nhằm phát triển liệu pháp cho hơn 300 triệu người mắc rối loạn não bộ hiếm gặp trên toàn cầu.

## III. HỌC VẤN & CÔNG TRÌNH

Bằng cấp: Desimone hoàn thành đào tạo tiến sĩ và sau tiến sĩ tại các cơ sở hàng đầu Hoa Kỳ (chi tiết đào tạo sớm chưa xác minh đầy đủ từ nguồn mở công khai trong phiên này).

Công trình học thuật định hướng:
- Biased Competition Model (1995, 1998): Desimone và J. Duncan đề xuất mô hình cạnh tranh thiên lệch giải thích cơ chế thần kinh của sự chú ý: các kích thích thi đấu với nhau để giành quyền xử lý trong vỏ não, sự chú ý là cơ chế "thiên lệch" cuộc thi đua đó về phía kích thích mục tiêu. Bài báo 1998 "Visual attention mediated by biased competition in extrastriate visual cortex" (Philosophical Transactions of the Royal Society) là tài liệu tham chiếu kinh điển.
- Neural Mechanisms of Object-Based Attention (Science, 2014): Công trình về cơ chế thần kinh của chú ý dựa trên đối tượng — xác định cách não bộ xử lý các đối tượng nguyên vẹn chứ không chỉ vùng không gian riêng lẻ.
- Gamma và Beta oscillations: Hàng loạt công bố về vai trò của dao động gamma trong việc đồng bộ hoá hoạt động nơ-ron khi chú ý, và beta oscillation trong vai trò dẫn truyền tín hiệu hướng xuống (top-down) từ vỏ não trán trước.
- NIH Grants (EY017292 và các grant liên quan): Nghiên cứu dài hạn về "Neural Mechanisms of Selective Visual Attention" tại vùng V1, V2, V4 — xác định ảnh hưởng của chú ý lên timing, laminar distribution, và synchrony của hoạt động nơ-ron.

Vị trí trong cộng đồng khoa học AI–Thần kinh học:
Công trình của Desimone về cơ chế attention là tiền thân khái niệm quan trọng cho cơ chế attention trong kiến trúc AI. Mô hình "biased competition" ảnh hưởng trực tiếp tới thiết kế hệ thống thị giác máy tính (computer vision) và có tương đồng sâu với cơ chế self-attention trong transformer. Bài báo arxiv (tháng 3/2026) "The neuroscience of transformers" lập luận rằng transformer cung cấp "tương tự tính toán tự nhiên" cho nhiều yếu tố của vi mạch vỏ não (cortical microcircuit) — trong đó oscillatory coordination và contextual selection có liên hệ trực tiếp với công trình của Desimone.

## IV. HOẠT ĐỘNG NỔI BẬT 2024–2026

Tháng 9/2025 — International Brain Laboratory: McGovern Associate Investigator Ila Fiete đồng tác giả công bố bản đồ toàn não chuột độ phân giải tế bào đơn (single-cell resolution) trên Nature — ghi lại hoạt động 75.000 nơ-ron trong quá trình ra quyết định. Đây là thành tựu đánh dấu của McGovern Institute dưới lãnh đạo của Desimone.

Tháng 10/2025 — Rare Brain Disorders Nexus (RareNet): Desimone công bố sáng kiến mới tại McGovern Institute — Rare Brain Disorders Nexus (RareNet) — nhằm tập hợp các nhà nghiên cứu thần kinh học, bác sĩ lâm sàng, tổ chức bệnh nhân và ngành công nghiệp để phát triển liệu pháp cho hơn 300 triệu người bệnh rối loạn não bộ hiếm gặp trên toàn cầu. Được tài trợ bởi cựu sinh viên MIT Ana Méndez và Rajeev Jayavant.

2021 — Gerard Prize: Nhận Giải Ralph W. Gerard Prize in Neuroscience — giải thưởng cao nhất của Society for Neuroscience. SfN ghi nhận Desimone vì "đóng góp sự nghiệp vào hiểu biết chức năng vỏ não trong hệ thị giác" — đặc biệt khám phá nền tảng thần kinh của chú ý tiềm ẩn (covert attention) ở vùng thái dương, và tạo dựng mô hình biased competition.

## V. VỊ THẾ & QUAN ĐIỂM GẦN ĐÂY

Quan điểm nghiên cứu lõi: Desimone theo triết lý "thần kinh học phục vụ sức khoẻ" (translational neuroscience) — mọi nghiên cứu cơ bản phải hướng tới ứng dụng lâm sàng. Ba hướng trọng tâm: (1) hiểu cơ chế thần kinh của chú ý và nhận thức; (2) phát triển công cụ thần kinh học mới (neurotechnologies) như ghi điện não độ phân giải cao, kích thích não sâu; (3) chuyển giao thành liệu pháp cho ADHD, tự kỷ, tâm thần phân liệt và các rối loạn não bộ khác.

Lập trường về giao thoa AI–Thần kinh học:
Desimone không trực tiếp xây dựng mô hình AI, nhưng đặt nền tảng khái niệm quan trọng cho lĩnh vực này. Công trình của ông về oscillatory synchrony và top-down attention đang ngày càng được cộng đồng AI nghiên cứu theo hai hướng đối xứng: (1) não bộ truyền cảm hứng cho kiến trúc AI; (2) mô hình AI (transformer) ngược lại giúp tạo ra các giả thuyết về hoạt động thần kinh. Đây là paradigm "neuroscience–AI co-evolution" mà McGovern Institute đang tích cực thúc đẩy.

Ưu tiên chính sách y tế: RareNet (10/2025) và các chương trình điều trị rối loạn não bộ của McGovern phản ánh quan điểm của Desimone rằng nghiên cứu thần kinh học cơ bản phải tiến tới thực tiễn lâm sàng — đặc biệt với các bệnh mà y học hiện tại chưa có liệu pháp.

Liên kết thể chế hiện tại (2026):
- Giám đốc, McGovern Institute for Brain Research, MIT
- Doris and Don Berkey Professor, Brain and Cognitive Sciences, MIT
- Thành viên: US National Academy of Sciences; American Academy of Arts and Sciences
- Lãnh đạo học thuật: International Brain Laboratory (IBL); Rare Brain Disorders Nexus (RareNet)

## VI. LIÊN HỆ VỚI VIỆT NAM

Liên kết gián tiếp — Thần kinh học tại Việt Nam:
VinUniversity (Hà Nội) thông qua VinUni–Illinois Smart Health Center (VISHC) đang triển khai nghiên cứu thần kinh học–sức khoẻ tâm thần ứng dụng AI. Tháng 10/2025, nghiên cứu sinh VISHC nhận tài trợ 60.000 USD từ IBRO × Wellcome (chương trình Neuroscience Capacity Accelerator for Mental Health — NCAMH 2025) cho dự án AI-driven mental health interventions tại Việt Nam. Đây là minh chứng rõ ràng Việt Nam đang xây dựng năng lực thần kinh học–AI nội địa — lĩnh vực Desimone là tham chiếu quốc tế hàng đầu.

Liên kết gián tiếp — Hệ sinh thái nghiên cứu MIT:
MIT có quan hệ lâu dài với các tổ chức giáo dục Việt Nam, đặc biệt trong khoa học–công nghệ. Chương trình MIT–Vietnam và các kênh học thuật Mỹ–Việt trong khoa học thần kinh–AI đang mở rộng. McGovern Institute, dưới sự lãnh đạo của Desimone, là trung tâm hội tụ của cả hai lĩnh vực — thần kinh học và AI — mà Việt Nam đặt ưu tiên phát triển.

Liên kết gián tiếp — Chính sách Y tế–AI:
Việt Nam đang thúc đẩy ứng dụng AI trong y tế và chăm sóc sức khoẻ tâm thần như một trọng tâm quốc gia. Nghiên cứu của Desimone về cơ chế não bộ và rối loạn thần kinh–tâm thần (ADHD, tự kỷ, tâm thần phân liệt) có ứng dụng trực tiếp cho hệ thống y tế Việt Nam — đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam thiếu nhân lực chuyên khoa tâm thần kinh và đang tìm kiếm các giải pháp công nghệ bù đắp khoảng cách này.

Liên kết tiềm năng — Vingroup Brain Research:
Vingroup, qua VinBrain và VISHC, đang đầu tư vào AI y tế não bộ. McGovern Institute là đối tác chiến lược tiềm năng cho các tổ chức Việt Nam tìm kiếm đối tác thần kinh học hàng đầu thế giới. Chưa xác minh được từ nguồn mở bất kỳ hợp tác trực tiếp chính thức nào giữa Desimone/McGovern và các tổ chức Việt Nam.

## VII. NHẬN ĐỊNH & KIẾN NGHỊ HƯỚNG THEO DÕI

**Nhận định: **

1. Desimone đại diện cho tầng "nền tảng khái niệm" của AI hiện đại — không phải nhà xây dựng mô hình AI trực tiếp, mà là người đặt các khái niệm (biased competition, top-down attention, oscillatory synchrony) mà AI đã "mượn" và phát triển. Giá trị tham mưu của Desimone nằm ở cầu nối thần kinh học–AI và ứng dụng y tế — không phải kỹ thuật AI thuần tuý.

2. Trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ–Trung về AI y tế và thần kinh học (brain-computer interface, mental health AI), McGovern Institute là tổ chức nghiên cứu hàng đầu thế giới mà Việt Nam có thể tiếp cận thông qua kênh học thuật Mỹ–Việt và quan hệ song phương. Desimone với tư cách Giám đốc là cổng vào quan trọng nhất.

3. Đáng theo dõi: Paradigm "neuroscience–AI co-evolution" mà McGovern đang thúc đẩy có thể tạo ra các công nghệ mới đặc biệt phù hợp với nhu cầu y tế công cộng của các quốc gia thu nhập trung bình như Việt Nam — đặc biệt trong gánh nặng bệnh tâm thần kinh đang gia tăng.

4. RareNet (10/2025): Sáng kiến mới nhất của Desimone — hướng tới 300 triệu bệnh nhân rối loạn não bộ hiếm gặp toàn cầu — mở ra khả năng hợp tác nghiên cứu lâm sàng quốc tế có thể bao gồm cơ sở dữ liệu bệnh nhân Việt Nam.

Kiến nghị theo dõi:
- Theo dõi các thông báo hợp tác quốc tế của McGovern Institute, đặc biệt với các đối tác châu Á.
- Đánh giá khả năng đề xuất nghiên cứu thần kinh học–AI chung giữa các tổ chức Việt Nam (VinBrain, VISHC, Đại học Quốc gia) và McGovern qua kênh MIT–Vietnam.
- Theo dõi tiến độ RareNet và tìm hiểu khả năng tham gia của cơ sở dữ liệu bệnh nhân Việt Nam trong các nghiên cứu rối loạn não bộ hiếm gặp.
- Nếu phía ta có nhu cầu tư vấn về hệ thống AI sức khoẻ tâm thần, Desimone là cổng tiếp cận tới mạng lưới MIT McGovern — cần khai thác qua kênh học thuật chính thức.

## VIII. NGUỒN THAM KHẢO

1. MIT McGovern Institute — Robert Desimone Profile: https://mcgovern.mit.edu/profile/robert-desimone/
2. Wikipedia — Robert Desimone: https://en.wikipedia.org/wiki/Robert_Desimone
3. McGovern Institute — McGovern Institute Director receives highest honor from Society for Neuroscience (8/11/2021): https://mcgovern.mit.edu/2021/11/08/mcgovern-institute-director-receives-highest-honor-from-the-society-for-neuroscience/
4. McGovern Institute — New MIT initiative seeks to transform rare brain disorders research — RareNet (13/10/2025): https://mcgovern.mit.edu/2025/10/13/new-mit-initiative-seeks-to-transform-rare-brain-disorders-research/
5. McGovern Institute — International neuroscience collaboration unveils comprehensive cellular-resolution map of brain activity (3/9/2025): https://mcgovern.mit.edu/2025/09/03/international-neuroscience-collaboration-unveils-comprehensive-cellular-resolution-map-of-brain-activity/
6. PMC/NIH — Visual attention mediated by biased competition in extrastriate visual cortex (Phil Trans R Soc, 1998): https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1692333/
7. NIH Grantome — Neural Mechanisms of Selective Visual Attention, R01-EY017292: https://grantome.com/grant/NIH/R01-EY017292-04
8. Science — Neural Mechanisms of Object-Based Attention (Desimone et al., 25/4/2014): https://www.science.org/doi/10.1126/science.1247003
9. arxiv — "The neuroscience of transformers" (König & Negrello, 13/3/2026): https://arxiv.org/html/2603.15339v1
10. VinUni VISHC — VISHC PhD Student secures $60K NCAMH 2025 grant for mental health AI research in Vietnam (7/10/2025): https://smarthealth.vinuni.edu.vn/vishc-phd-student-pham-quoc-cuong-and-team-secure-60k-grant-for-mental-health-intervention-research-in-vietnam/
11. Society for Neuroscience — 2021 Awards Announcement: https://www.sfn.org/initiatives/awards/2021-awards-announcement-week
12. Desimone Lab website: http://desimonelab.com/

## NHỮNG VẤN ĐỀ CHƯA LÀM RÕ

1. Chưa xác minh được từ nguồn mở: Chi tiết đào tạo ban đầu của Desimone (cử nhân, tiến sĩ tại đâu, năm tốt nghiệp) — hồ sơ MIT và Wikipedia không ghi đầy đủ thông tin này trong các nguồn tra cứu được.
2. Chưa xác minh được từ nguồn mở: Bất kỳ tiếp xúc hoặc hợp tác trực tiếp chính thức nào giữa Desimone/McGovern Institute và các tổ chức Việt Nam (Vingroup, VinUni, ĐHQG Hà Nội). Chỉ có liên kết gián tiếp qua hệ sinh thái VISHC–Illinois và IBRO.
3. Cần đối chiếu thêm: Mức độ ảnh hưởng trực tiếp của công trình Desimone (biased competition, gamma oscillations) tới kiến trúc transformer và các mô hình attention hiện đại — học thuật ghi nhận ảnh hưởng gián tiếp, song chưa có trích dẫn trực tiếp rõ ràng từ các tác giả transformer gốc (Vaswani et al. 2017).
4. Chưa xác minh được: Thông tin về tuổi/năm sinh của Desimone — không công bố trên trang chính thức.
5. Cần làm rõ thêm: Quan điểm cụ thể của Desimone về chính sách AI liên bang Mỹ (NIH AI Strategy, BRAIN Initiative 2.0) — ông là lãnh đạo thần kinh học hàng đầu nhưng ít phát biểu công khai về chính sách so với các nhân vật khác trong danh sách America 250.