AI trong thực tiễn công tác thông tin, truyền thông
Chia sẻ cá nhân về năng lực làm chủ AI.
Mình tự tay làm chủ AI thế nào, kể lại với bạn.
Nội bộ, không phát hành bên ngoài · giữa 2026
Cái bạn thấy
Ô chat chỉ là chỗ bạn gõ vào.
Cái thật sự đáng giá
Phần làm được việc nằm ở chỗ khác, bạn không nhìn thấy nó qua ô chat.
Mở đầu · cách hiểu phổ biến
"Dùng AI là mở chat, gõ vài câu, rồi xong."
Cũng như nghĩ rằng ô tô chỉ là cái vô lăng.
Không sai. Chỉ là nhỏ, nhỏ tới mức bỏ lỡ gần hết những gì AI làm được cho công việc của một người làm tin.
Trò chuyện
Chatbot chờ bạn gõ.
Bạn hỏi một câu, nhận một câu, rồi tự đẩy việc đi tiếp.
Giao việc
Agent nhận mục tiêu, tự làm, quay lại khi xong.
Bạn giao hẳn một việc, và nhận lại việc đã làm xong. 2026 là thời của agent.
Mở đầu · hai lần trả giá (đã ẩn chi tiết)
Mình tin vào kiểm chứng vì đã trả giá, không vì đọc được ở đâu.
CHUYỆN MỘT
Làm theo AI, mất một khối dữ liệu lớn
Công sức bay sạch trong mấy phút. Một hành động chưa kiểm chứng thì phá, và phá ở quy mô, rất nhanh.
CHUYỆN HAI
AI khẳng định sai một chức danh khi chưa đọc văn bản
Nói điều nó không biết, bằng đúng cái giọng của điều nó biết. Mình gọi đó là slop.
Lỗi nằm ở mối quan hệ giữa người và AI, mà quan hệ thì thiết kế lại được.
Mở đầu · cái trục đạo đức của cả khóa
Ba thứ AI không thay được bạn: bối cảnh, phán đoán thể chế, trách nhiệm và chữ ký.
Đây chính là lý do bạn không thể bị thay thế.
Mở đầu · bản đồ hôm nay
Không học theo số bài, dựng dần bốn năng lực.
NĂNG LỰC 1
Lái được AI
Ra lệnh đủ ba lớp, tinh chỉnh qua từng vòng.
NĂNG LỰC 2
Hiểu con agent
Bộ não, công cụ, trí nhớ, mục tiêu, trong một vòng lặp.
NĂNG LỰC 3
Đặt hàng và thiết lập
Bốn câu hỏi nghiệp vụ, chưa cần một dòng code.
NĂNG LỰC 4
Giữ được chuẩn
Chỗ con người là cái trần, kiểm chứng làm AI đáng tin.
Có bốn năng lực đó rồi, Phần 2 mình xây thật một con, và bạn nhân thành cả đội.
01
Năng lực 1
Lái được AI
Ra lệnh cho rõ, rồi ngồi vào từng vòng tinh chỉnh.
Năng lực 1 · công thức ba lớp DIVE
AI không đọc được đầu bạn, nó chỉ đọc cái bạn gõ ra.
LỚP 1
Bối cảnh
Mình là ai, đang làm gì, viết cho ai đọc.
LỚP 2
Yêu cầu
Cần gì, dài bao nhiêu, giọng nào, bố cục ra sao.
LỚP 3 · ăn tiền nhất
Tiêu chí
Một bản đạt thì trông thế nào: không nghe ra giọng AI, câu mở bắt mắt, số liệu cụ thể.
Thiếu lớp nào, kết quả yếu đúng ở chỗ đó.
Năng lực 1 · hai thói quen khi lái
Mỗi lần một việc. Đừng dồn năm việc vào một câu.
Chưa ưng thì chỉ chỗ cần sửa, giữ nguyên hội thoại, đừng vứt đi viết lại.
Lần ba thường hơn hẳn lần một, nếu bạn thật sự ngồi vào từng vòng.
02
Năng lực 2
Hiểu con agent
Hóa ra nó không phải một con chatbot xịn hơn.
Năng lực 2 · agent khác chatbot ở đâu DIVE
Khác biệt không ở chỗ nói hay hơn, mà ở chỗ tự làm được.
Chatbot
Agent
Bạn đưa vào
Một câu hỏi
Một mục tiêu
Cách làm
Đáp một bước, rồi dừng
Tự chia bước, tự chọn và dùng công cụ
Trí nhớ
Trong một lượt
Nhớ xuyên suốt cả việc
Điểm dừng
Sau một câu trả lời
Khi việc đã xong
Bóc ra, một agent chỉ gồm bốn thứ: bộ não · công cụ · trí nhớ · mục tiêu, ghép trong một vòng lặp: nhận mục tiêu → hỏi cần làm gì tiếp → gọi công cụ → lấy kết quả → hỏi tiếp, đến khi xong.
Năng lực 2 · nó có giới hạn trí nhớ
Mặt bàn chỉ bày được chừng đó giấy tờ.
Nhồi quá thì nó sót khúc giữa.
Điều quan trọng thì nhắc lại, đừng tin nó nhớ mãi.
Hội thoại dài quá thì mở phiên mới, tóm lại vài câu rồi đi tiếp, đừng cố đẩy.
03
Năng lực 3
Đặt hàng và thiết lập
Toàn tư duy nghiệp vụ, thứ bạn vốn đã giỏi.
Năng lực 3 · đặt hàng một agent
Đặt hàng bằng bốn câu hỏi, chưa đụng một dòng code.
CÂU 1
Cái gì kích hoạt?
Đúng 6 giờ sáng, khi có văn bản mới lên cổng, hay khi mình bấm nút.
CÂU 2
Ở đâu cần quyết định?
Tin này thuộc mảng nào, đủ lớn để đưa vào chưa.
CÂU 3
Kết quả đạt trông thế nào?
Một bản điểm tin 10 mục, mỗi mục ba câu, kèm nguồn.
CÂU 4 · đừng bao giờ bỏ
Chốt chặn an toàn ở đâu?
Điều nó tuyệt đối không tự làm: không tự đăng, không trích khi chưa kiểm nguồn.
Một agent hăng hái mà không có điểm dừng cho người duyệt là một tai nạn chờ sẵn.
Năng lực 3 · cài cho AI biết cãi lại DIVE
Ba trục, cài một lần, cho mọi cuộc.
Dám phản biện trước khi làm theo.
Trung thực dữ kiện, không bịa số, không gán phát ngôn.
Kỷ luật câu chữ tiếng Việt, câu đủ chủ vị, không mở bài sáo.
Dán thẳng vào phần thiết lập
thiết-lập-gốc
# Áp dụng cho mọi cuộc trò chuyện.
1. Ý mình yếu hay sai mục tiêu
→ nói thẳng, đề xuất hướng khác.
2. Không chắc → nói thẳng "không chắc".
Cấm bịa số, cấm gán phát ngôn.
3. Tiếng Việt đủ chủ vị, không sáo,
không nửa Anh nửa Việt.
ChatGPT → Custom Instructions · Claude → Personal preferences · Gemini → Instructions.
Năng lực 3 · giữ bộ thiết lập gọn
Một dòng bỏ đi mà AI vẫn làm y hệt, thì dòng đó thừa, cắt.
Năm dòng chắc tay hơn hai mươi dòng đọc cho có.
Nói thật: thiết lập chỉ nâng cái sàn, giảm tần suất lỗi, chứ không xóa được lỗi. Còn cái trần thì chỉ sự tỉnh táo của bạn nâng được.
04
Năng lực 4 · chỗ con người là cái trần
Giữ được chuẩn
Kiểm chứng là thứ làm cho agent đáng tin.
Năng lực 4 · nghịch lý của sự chắc nịch
Lúc AI nói chắc như đinh đóng cột, là lúc mình nghi nhất.
slop là nói điều không biết bằng đúng giọng của điều biết.
Agent làm rủi ro lớn hơn: cái sai không còn là một câu, mà là một hành động ở quy mô, trước khi kịp có ai nhận ra.
Năng lực 4 · bốn nhịp khi gặp tin chưa chắc DIVE
AI cũng chỉ là một nguồn, mà là nguồn phải soi kỹ hơn.
NHỊP 1
Khựng
Khựng lại, đừng vội tin cái trơn tru.
NHỊP 2
Soi
Soi xem nguồn ở đâu, có thật không.
NHỊP 3
Đối
Đối chiếu với một nguồn độc lập khác.
NHỊP 4
Lần
Lần cho tới tận bản gốc.
Năng lực 4 · kiểm theo loại, kết luận theo mức DIVE
Mỗi loại dữ kiện về một gốc riêng.
Loại dữ kiện
Về gốc nào để kiểm
Tên người, chức danh
Chỗ sai nhiều nhất, nhất là sau mỗi đợt kiện toàn bộ máy, vì dữ liệu của AI thường trễ hơn thực tế.
Số hiệu văn bản
Tra về bản gốc.
Số liệu
Về nguồn công bố.
Trích dẫn
Phải có người nói thật, nguồn thật.
Rồi đặt kết luận vào năm mức, từ Đúng tới Sai, để người đọc biết bạn chắc tới đâu. Và khi AI viện cớ "không kiểm được vì lý do kỹ thuật", hỏi lại đúng một câu: cái gì cụ thể đang chặn bạn lúc này?
Năng lực 4 · một con mắt khác, một bản lưu
Nhờ một AI khác, hoặc một cửa sổ mới, soi lại việc AI đầu làm.
Định trích là lưu bản gốc ngay, chụp màn hình, lưu về máy, cất vào Wayback Machine.
Chậm tay thì nguồn bốc hơi trước giờ bài lên.
Năng lực 4 · con mắt biên tập DIVE · chuyên sâu
Văn AI lộ trong vài giây, nếu biết bốn dấu vết.
DẤU 1 · nặng nhất
Mở bài sáo
"Trong bối cảnh hiện nay", "Như chúng ta đã biết". Thay bằng một nguồn, một sự việc cụ thể.
DẤU 2
Câu bị động dịch Anh
Cộng từ vựng nghiêng giọng Nam khi cần giọng Bắc. Đảo về chủ động, thay từ địa phương.
DẤU 3
Cụm calque
Nghe như đặt tên cho một khung phân tích phương Tây. Mô tả thẳng sự việc.
DẤU 4
Câu chữ lỏng
Câu cụt thiếu chủ vị, gạch ngang dài giữa văn xuôi, chêm tiếng Anh thừa.
Đọc to lên. Con mắt biên tập là lớp lọc không thay được.
Năng lực 4 · đúng công cụ, giữ chìa khóa DIVE · chuyên sâu
Không có công cụ tốt nhất, chỉ có công cụ hợp việc.
Việc
Công cụ hợp
Văn bản dài, phân tích sâu
Claude
Trả lời kèm nguồn trích dẫn
Perplexity
Tạo ảnh
ChatGPT
Trong Google Docs, Gmail
Gemini
Trong Word, Excel
Copilot
ĐÈN GIAO THÔNG CHO DỮ LIỆU
Xanh: đã công bố, nội bộ không mật, dán thoải mái.