Kỹ năng lái: ra lệnh cho AI sao cho ra việc

Vì sao "viết giúp tôi báo cáo" luôn cho kết quả nhạt

Người mới hay gõ một câu cụt như "viết giúp tôi báo cáo", nhận về một bản mẫu chung chung, rồi kết luận AI yếu. Thật ra AI không yếu, nó chỉ không đọc được suy nghĩ trong đầu bạn. Nó chỉ làm việc với đúng những gì bạn viết ra. Cái gì bạn nói rõ thì thành dữ kiện, cái gì bạn bỏ qua thì thành khoảng trống để nó tự đoán, mà đoán thì nó chọn hướng an toàn nhất, tức là nhạt nhất.

Đây là kỹ năng lái, không phải tán gẫu. Cũng chính kỹ năng này, sang Phần 2, là cách bạn điều khiển một agent. Nên tập lái cho quen từ bây giờ.

Hình dung AI như một người mới vào làm

Cứ hình dung AI như một cộng sự rất giỏi, nhưng vừa vào làm ngày đầu, chưa biết gì về cơ quan, công việc hay sếp của bạn. Bạn sẽ không giao việc cho người đó bằng một câu cụt lủn. Bạn sẽ nói rõ bối cảnh, mong muốn, và tiêu chuẩn. Ra lệnh cho AI cũng vậy thôi.

Công thức 3 lớp

Một yêu cầu tốt thường đủ ba lớp. Thiếu lớp nào thì kết quả yếu đúng ở chỗ đó.

Lớp 1, bối cảnh. Tôi là ai, đang làm gì, cho ai đọc.
Ví dụ: "Tôi là chuyên viên truyền thông, đang chuẩn bị thông cáo báo chí cho một lễ ký kết hợp tác, người đọc là phóng viên và công chúng."

Lớp 2, yêu cầu cụ thể. Cần gì, dài bao nhiêu, định dạng nào, giọng văn ra sao.
Ví dụ: "Viết thông cáo 400 từ, giọng trang trọng, có một câu trích dẫn lãnh đạo hai bên, in đậm điểm cam kết chính. Bố cục: tiêu đề, sapo, ba đoạn thân bài, một câu kết."

Lớp 3, tiêu chí đánh giá. Một kết quả đạt trông như thế nào. Đây là lớp ít người dùng nhất, nhưng lại tạo khác biệt lớn nhất.
Ví dụ: "Bản thảo tốt khi đọc lên không nghe ra giọng AI, có câu mở bắt mắt, số liệu cụ thể, câu kết tạo cảm giác chắc chắn."

Ghép đủ ba lớp, bạn có một yêu cầu mà AI dựa vào để cho ra bản dùng được ngay từ lần đầu. Không bắt buộc lần nào cũng đủ cả ba, nhưng càng đủ thì càng đỡ phải làm lại.

Tệ và tốt, bốn tình huống quen thuộc

Tóm tắt văn bản dài.
Tệ: "Tóm tắt văn bản này."
Tốt: "Tóm tắt văn bản này trong 300 từ, giữ nguyên các mốc thời gian và số liệu, liệt kê riêng các đầu việc cần làm và đơn vị chịu trách nhiệm. Giọng trung lập, hành chính."

Soạn email mời họp.
Tệ: "Viết email mời họp."
Tốt: "Viết email mời các trưởng phòng họp giao ban tuần, thứ Hai 9 giờ, phòng họp tầng 3, nội dung rà tiến độ công việc quý, mỗi người chuẩn bị báo cáo 5 phút. Giọng lịch sự, tối đa 120 từ."

Dựng outline báo cáo.
Tệ: "Làm outline báo cáo cho tôi."
Tốt: "Tôi cần outline báo cáo kết quả công tác quý, trình lãnh đạo trong 15 phút, các điểm chính gồm tiến độ, khó khăn, đề xuất. Xuất ra 4 phần, mỗi phần 2 ý phụ, kèm thời lượng trình bày gợi ý."

Viết thông cáo báo chí.
Tệ: "Viết thông cáo cho sự kiện này."
Tốt: "Viết thông cáo về lễ ký kết hợp tác ngày [ngày] giữa [đơn vị A] và [đơn vị B] về [nội dung], cam kết chính [liệt kê], dài 400 từ, giọng trang trọng, có một câu trích dẫn lãnh đạo. Đạt khi đọc không nghe giọng AI và có mở bài thu hút."

Khi kết quả chưa đạt, đừng vứt đi làm lại

Sai lầm hay gặp nhất là chưa ưng thì xóa, viết lại prompt mới từ đầu. Cách tốt hơn là giữ nguyên hội thoại và chỉ ra chính xác chỗ cần sửa, vì AI vẫn nhớ toàn bộ bối cảnh trước đó.

Thay vì "không được, viết lại đi", hãy nói: "Đoạn mở tốt rồi, giữ nguyên. Đoạn hai đang dài dòng, rút còn một nửa và nhấn con số cam kết." AI sửa chính xác đến mức bạn chỉ ra. Trong thực tế, bản ở lần tinh chỉnh thứ ba thường tốt hơn hẳn lần đầu, miễn là bạn thật sự tham gia vào từng vòng.

Mỗi lần một việc, đừng dồn

Một lỗi nữa hay gặp: dồn năm yêu cầu vào một câu. "Viết thông cáo, mà nhớ rút gọn báo cáo quý, à kiểm luôn mấy số liệu này, rồi dịch sang tiếng Anh nữa." Khác với chuyện thêm đủ ba lớp cho một yêu cầu, đây là chuyện đừng nhét nhiều việc rời nhau vào cùng một lượt. AI nhận một lúc nhiều việc khác hướng thì rối, làm qua loa mỗi thứ một ít. Giao từng việc một, xong việc này rồi sang việc kia, mỗi việc nó làm đến nơi đến chốn. Quy trình dài thì cắt thành các bước nhỏ, mỗi bước một câu rõ ràng.

Bảng tự chẩn đoán khi prompt chưa ra việc

Danh mục kiểm trước khi gửi

Đã nói rõ tôi là ai, đang làm gì chưa. Đã nói ai sẽ đọc chưa. Đã ghi độ dài và định dạng chưa. Đã mô tả giọng văn chưa. Đã nêu thế nào là đạt chưa. Nếu dựa trên một tài liệu cụ thể, đã dán tài liệu vào chưa. Nội dung có được phép đưa vào AI không.

AI không đọc được suy nghĩ của bạn, chỉ đọc được điều bạn viết ra. Viết rõ bối cảnh, nói đúng điều mình cần, tham gia vào từng vòng tinh chỉnh, đó là toàn bộ kỹ năng lái. Mà lái được AI thì lát nữa bạn lái được cả một agent.